Türkiye’nin En Büyük Sinema Salonu Kaç Kişilik? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Perspektifinden Bir İnceleme
Türkiye’nin en büyük sinema salonunun kaç kişilik olduğu, belki de pek çok kişinin umursamayacağı bir soru gibi görünebilir. Ancak bu soru, aslında toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi kritik meselelerle doğrudan ilişkili bir tartışmayı tetikleyebilir. Sinema salonları, toplumsal yapıyı, kimlikleri ve insanların bir arada olma biçimlerini anlamamıza yardımcı olabilir. Ben de İstanbul’da yaşayan bir sivil toplum çalışanı olarak, sinema salonlarını sadece birer eğlence alanı olarak değil, aynı zamanda toplumsal yapıyı, eşitsizlikleri ve çeşitliliği gözlemleyebileceğimiz alanlar olarak görüyorum. Bu yazıda, Türkiye’nin en büyük sinema salonunun kaç kişilik olduğuna dair soruyu, sokakta, toplu taşımada ve işyerinde gördüğüm sahnelerle ilişkilendirerek ele alacağım.
Sinema Salonu: Bir Arada Olma Hali
İstanbul’da, her gün milyonlarca insanın geçtiği yerlerde, toplu taşımada ya da sokakta sürekli bir çeşitlilik gözlemlerim. İnsanlar, birbirlerine farklı dillerde, farklı kültürlerden gelen, farklı inançlara sahip bireyler olarak bakıyorlar. Bir sinema salonu, bu çeşitliliği aynı anda içinde barındırabilen bir alan olabilir. Ancak Türkiye’nin en büyük sinema salonu kaç kişilik olursa olsun, bu tür mekanların, içerideki eşitsizlikleri ve farklı grupların bir arada olma dinamiklerini yansıttığını unutmayalım.
Bir gün İstanbul’da, Kadıköy’deki bir sinema salonuna gittim. Sinema salonunun içi, farklı yaşlardan, kültürlerden, etnik kökenlerden gelen insanlarla doluydu. Ancak ne yazık ki, çoğunluğu genç erkeklerden oluşuyordu. Toplumun diğer kesimlerinden gelen insanların bu salonlarda yer bulamaması ya da kendilerini dışlanmış hissetmesi, toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin bir yansımasıydı. Kadınların, farklı etnik kökenlerden gelen bireylerin ve engelli insanların sinemada daha az yer bulması, aslında daha geniş toplumsal eşitsizliklerin bir göstergesi. Türkiye’deki büyük sinema salonları, toplumsal eşitsizliği ve ayrımcılığı görmemizi sağlayan birer mikrokosmos gibi işliyor.
Toplumsal Cinsiyet ve Sinema Salonu
Sinema salonları, toplumun genel yapısını yansıtan yerlerdir. Örneğin, sokakta yürürken ya da otobüse binerken, kadınların daha fazla yerden, daha fazla alandan dışlandığını gözlemliyorum. Birçok alanda olduğu gibi, sinemada da kadınların ve LGBTİ+ bireylerin temsil edilmediği, onların seslerinin duyulmadığı bir gerçeklik var. Kadınlar için sinema salonlarına gitmek, bazen yalnız başlarına gitmekten çekinmekle veya bir erkekle gitmekle ilişkilendirilebiliyor. Bu durumu kendi deneyimlerimde sıkça görüyorum: İş yerinde bir grup arkadaşım, sinemaya gitmek istediğimizde, erkek arkadaşlarımızın daha fazla tercih ettiği filmler ve saatler oluyor. Genelde salonlar kadınlar için o kadar da “güvenli” hissettiren yerler olmuyor.
Çeşitli sinemalarda daha fazla yer almak isteyen kadınlar, toplumun gözünde “yanlış” bir biçimde kategorize edilebiliyorlar. Kadınların sinemada yer alma biçimleri, genellikle erkeklerin belirlediği normlara göre şekillendiriliyor. Oysa sinema salonlarında kadınların daha fazla söz hakkı olmalı, onlar da kendi tercihleri doğrultusunda film izleme özgürlüğüne sahip olmalı. Toplumsal cinsiyet eşitsizliğini gözler önüne sererken, sinema salonlarının da bu eşitsizlikleri pekiştiren birer alan haline geldiğini söyleyebilirim.
Çeşitlilik ve Sosyal Adalet
Sinema salonları aynı zamanda çeşitliliği anlamamıza da yardımcı olabilir. İstanbul gibi büyük şehirlerde, insan sayısı ve çeşitlilik ne kadar fazla olsa da, aslında bu çeşitlilik hala dışlanmış gruplar tarafından tam olarak deneyimlenemiyor. Farklı etnik kökenlerden gelen insanlar, sinemaya gitmekte zorlanıyor. Gençler ile yaşlılar, kadınlar ile erkekler, farklı toplumsal sınıflardan gelen insanlar arasında çok ciddi bir sosyal adalet farkı var. Sinemada yer almak, sadece fiziksel bir yer değil, aynı zamanda sosyo-ekonomik durum, cinsiyet, yaş gibi faktörlere bağlı olarak şekillenen bir pratik. Sinema salonları, toplumsal adaletsizliğin yansıması olabiliyor; bazı insanlar rahatça sinemaya gidebilirken, bazıları için bu tür bir “huzurlu zaman” erişilemez olabiliyor.
Örneğin, sokakta gördüğüm bir sahneyi hatırlıyorum: Çeşitli yaş ve sosyal sınıflardan gelen insanlar bir arada yürüyordu. Bir grup, oldukça rahat bir şekilde sinemaya gitmek üzere yola çıkıyordu. Diğer grup ise, sinemaya gitmeye maddi imkansızlıklar nedeniyle cesaret edemiyordu. Bir sinema salonu, bazen insanların çeşitli engeller nedeniyle orada yer alamadıkları, dışlandıkları bir yer haline gelebiliyor. Bu da çeşitliliği, eşitliği ve adaleti savunmak adına sinemaların nasıl dönüştürülmesi gerektiği üzerine düşünmemizi sağlıyor.
Sinema Salonu: Bir Sosyal Alan mı, Yoksa Toplumsal Sınıfın Göstergesi mi?
Türkiye’nin en büyük sinema salonu kaç kişilik olduğu bir yana, bu salonlar toplumun belirli kesimlerinin kendilerini rahat hissedebileceği mekanlar mı? Sinema, herkese hitap eden bir alan mı, yoksa belirli sınıfların, belirli grupların “içeride” olduğu bir yer mi? Sinema salonlarında yer bulabilmek, bazen toplumsal sınıf, cinsiyet ve diğer kimliklere göre şekilleniyor. Herkesin sinemada eşit haklara sahip olduğu bir dünya hayal etmek, elbette çok güzel olurdu. Ancak gerçekte, sinema salonları da tıpkı diğer sosyal alanlar gibi toplumsal eşitsizliklerin iç içe geçtiği bir yerdir.
Sonuç olarak, Türkiye’nin en büyük sinema salonunun kaç kişilik olduğunu merak etmenin ötesinde, bu salonların toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet bağlamında ne anlam ifade ettiğini düşünmemiz gerek. Sinemalar, toplumsal eşitsizlikleri gözler önüne sererken, bu eşitsizlikleri dönüştürebilecek potansiyele sahip de olabilir. Fakat bunun için, sadece salonların büyüklüğüne değil, içindeki çeşitliliğe, eşitliğe ve adalete de odaklanmamız gerekiyor.